राजनीतिक स्थायित्वले गरिबी घटाउँछ

काठमाडौ, अषाढ १२ - लामो द्वन्द्व र धेरै राजनीतिक परिवर्तन झेलेको कम्बोडियाले पछिल्लो दुई दशकको राजनीतिक स्थायित्वकै कारण दक्षिण पूर्वी एसियामै उदाहरणीय आर्थिक विकास गरिरहेको छ । सन् १९९३ यता ६८ प्रतिशत जनतालाई गरिबीबाट माथि उठाएको कम्बोडियाले पछिल्लो समयमा नेताहरूको इमान्दारितालाई विकासको प्रमुख कारण मानेको छ ।

नेपालको तुलनात्मक लाभका वस्तु पहिचान गरिएको एनटिआइएस प्रतिवेदन सार्वजनिक कार्यक्रममा सहभागी हुन आएका कम्बोडियन वाणिज्य सचिव पान सोरासाकले स्थायित्वले व्यापार विस्तार भएको बताए । 'हाम्रो विकासको आधार राजनीतिक स्थायित्व र यसले बनाएको आर्थिक वातावरण हो,' उनले कान्तिपुरसित भने, 'आर्थिक क्षेत्रलाई दिइएको प्राथमिकताले १९९३ मा झन्डै १०० प्रतिशत जनता गरिबीको रेखामुनि रहेकोमा यो घटेर ३२ प्रतिशतमा झरेको छ ।'

राजतन्त्रात्मक मुलुकबाट जनगणतन्त्र हुँदै फेरि राजतन्त्रात्मक व्यवस्थामा फर्केको कम्बोडियाले सन् १९७५ देखि ८० सम्ममा करिब २५ लाख जनता गुमाएको थियो । पोलपोटको नेतृत्वमा सत्तामा आएको खमेरुजले यी जनतालाई मारेको थियो । 'यो इतिहासले हामीलाई मिलेर देशको विकास गर्नुपर्छ भन्ने जनाएको छ,' सोरासाकले भने । वाषिर्क १० प्रतिशतले आर्थिक वृद्धि गरिरहेको कम्बोडिया दक्षिण पूर्वी एसिया क्षेत्रमा सम्भवतः सबैभन्दा द्रुत गतिले विकास गरिरहेको देश हो । व्यापार र पर्यटनलाई आर्थिक विकासको मूल आधार बनाएको कम्बोडियाले निजी क्षेत्रलाई विशेष महत्त्व दिएको छ । निजी क्षेत्रको गुनासो सुन्न प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा गठन गरिएको सरकार निजी क्षेत्र मञ्चको प्रभावकारिताका कारण एक दशकमा करिब साढे ७ अर्ब (१ सय मिलियन डलर) बचत भएको जानकारी सोरासाकले दिए । 'यस फोरममा हरेक ६ महिनामा प्रधानमन्त्री र निजी क्षेत्रबीच छलफल भई समस्या समाधान गरिन्छ,' उनले भने, 'यसले बीचमा अनावश्यक रूपमा हुने करिब १ सय मिलियन डलर बचत गरेको छ ।'अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारबाट फाइदा लिन तीन क्षेत्रमा ध्यान दिनुपर्ने राय उनको छ । 'पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबद्धता पूरा गर्नुपर्छ, दोस्रो व्यापार विस्तार गर्ने नीति नियम बनाउनुपर्छ, तेस्रो आपूर्ति क्षमता विस्तार गर्नुपर्छ,' उनले भने ।

नेपालले सदस्यता लिएकै दिन विश्व व्यापार संगठन (डब्लुटिओ) को सदस्यता लिएको कम्बोडियाको व्यापार त्यसयता निरन्तर बढिरहेको छ भने नेपालको व्यापार घाटा ऐतिहासिक उचाइमा पुगेको छ । 'मैले सरकारलाई सम्झाएको त होइन तर आर्थिक विकासका लागि राजनीतिक स्थायित्व अनिवार्य छ,' उनले भने, 'त्यसपछि आपmनो तुलनात्मक लाभ भएका वस्तुहरूको पहिचान गरी त्यसको प्रवर्द्धनमा ध्यान केन्दि्रत गर्नुपर्छ ।' व्यापार र पर्यटनकै विकासले जनताको प्रतिव्यक्ति आय २ सय डलरबाट २ हजार डलर पुर्‍याएको कम्बोडियाको तयारी पोसाक निर्यात ८ प्रतिशत र पर्यटन क्षेत्र ३५ प्रतिशतले बढेको छ । नेपालको तयारी पोसाक निर्यात पछिल्लो दशकमा ९७ प्रतिशत घटेको छ । तयारी पोसाक, चामल, माघा, ऊनी उत्पादन, माछा कम्बोडियाले पहिचान गरेका तुलनात्मक लाभका वस्तु हुन् ।'तुलनात्मक लाभ भएका वस्तु पहिचान गरेर मात्रै हुँदैन बजारले कस्तो माग गरेको छ त्यहीअनुरूप बनाएर निर्यात पनि गर्न सक्नुपर्छ,' सोरासाकले भने, 'हामीले व्यापारका लागि प्राप्त हुने सहायतालगायत अन्य स्रोतको उच्चतम उपयोग गरी निर्यात बढाएका छौं ।' पछिल्लो समयमा दातृ निकायको पि्रय देश 'डार्लिङ अफ डोनर्स' का रूपमा चिनिएको कम्बोडियाले आफ्नो प्राथमिकताअनुसार सहयोग परिचालन गरेको जनाएको छ । 'हरेक विदेशी परामर्शदातासँग स्वदेशी पनि संलग्न गराएर आफ्नो प्राथमिकतामा काम गरिरहेका छौं,' सोरासाकले भने, 'यसैले हाम्रो विकास दिगो छ ।'कम्बोडियाको व्यापार रणनीतिलाई अवलम्बन गर्ने प्रयास गरिरहेको नेपाललाई सोरासाकले आफ्नो प्राथमिकता हेरी कार्यक्रम तय गर्न सुझाएका छन् । 'हाम्रो आपmनो प्राथमिकता छ, जाम्बियाको अर्कै छ,' उनले भने, 'त्यसैले नेपालले यस्तै भन्दा पनि आफ्नो आवश्यकता हेरी कार्यक्रम बनाउनुपर्छ ।' नेपालले बिहीबार तुलनात्मक लाभ भएको १९ उत्पादनको पहिचान गरेको छ ।